Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

ETYMOLOGIA NAZWISK


      Badając etymologię własnego nazwiska, trzeba pamiętać, że nie wszystkie współczesne miana są rdzennie polskie. Na dzisiejszym obszarze naszego kraju występują nazwiska z całej dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów, a także liczne nazwiska z innych, nawet odległych, krajów. Jest to efektem migracji w różnych kierunkach, często spowodowanych burzliwą historią Polski. Pośrednio po nazwisku można poznać, z jakiej części kraju pochodzi dana familia.

Niegdyś nazwiska każdego regionu przyjmowały charakterystyczne końcówki. Tak na przykład przyrostki -ak, -yk były typowe dla Wielkopolski. W Małopolsce i w centrum (m.in. Kujawy) dodawano sufiksy -ek, -ik (np. Janas - Janasik itd.). Na Mazowszu cechą charakterystyczną jest tak zwane mazurzenie - zjawisko fonetyczne, które przypomina nieco seplenienie. Stąd w tych regionach nazwiska zawierające w przyrostku litery -s-, -c- (zamiast -sz-, -cz-). Z kolei na Pomorzu Zachodnim liczne miana zawierają przyrostek -owski, związana z pochodzeniem z miejscowości o nazwach zakończonych na -ów, -owa, -owo, -owice (Darłowo - Darłowski; Człuchów - Człuchowski; Polanów - Polanowski; Pobierowo - Pobierowski).

Rzeczpospolita Obojga Narodów jako państwo niejednolite narodowościowo była zamieszkana m.in. przez Litwinów, Ukraińców, Białorusinów, Żydów, Niemców. Pozostawili oni po sobie ślad w postaci mniej lub bardziej obco brzmiących nazwisk. I tak nazwiska pochodzące z terenów dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego to te zakończone na -wicz, bardzo pospolite (Mickiewicz, Sienkiewicz - od Sienko [Symeon], Kozakiewicz, Borysewicz, Mackiewicz itd.). Z kolei z terenów Ukrainy pochodzą nazwiska zakończone na -enko, -eńko (Lubaszenko, Kieruczenko). Ze ściany wschodniej wywodzą się również nazwiska z przyrostkami: -ko (Klimuszko, Kościuszko - od Kostia [Konstantyn], Nalewajko, Moniuszko - od litewskiego imienia Moniwid), -uk (Kondratiuk, Martyniuk, Maleńczuk), -iszyn/-yszyn (Senyszyn, Hałyszyn).

Do 1850 roku nazwiska były często i mocno modyfikowane nawet w obrębie danej rodziny. Modyfikacje polegały na zmianach pisowni oraz poprzez przyrostki. Można uznać, że proces rozwijania nazwisk zakończył się po 1850 roku.

Przyrostek -ski może być uznany za dowód na szlacheckie pochodzenie gdy dotyczy nazwiska uformowanego ponad 200 lat temu (koniec XVIIIw.). Nazwiska uformowane od XIX wieku posiadające przyrostki -ski i -cki nie mają ze szlachectwem nic wspólnego poza próbą podniesienia statusu społecznego osoby dodającej sobie do nazwiska "szlachecką" końcówkę. W XVIII i XIX wieku nastąpił prawdziwy „wysyp” nazwisk tego typu, oczywiście brak końcówki -ski czy -cki o niczym nie świadczy. Niekiedy, dla odróżnienia od szlacheckiego, podobnie brzmiącego nazwiska dodawano -eń(-ski), co wskazywać miało na pochodzenie chłopskie... (np.Tekleński, Zieleński, Skibieński, Kamieński itd.)

Ciekawe były, stosowane w XVIII i XIX w., zakończenia nazwisk niewiast - panien i mężatek, które dodatkowo podlegały pewnym regionalnym modyfikacjom. Oto kilka przykładów:

  • Torbusionka vel Torbusianka (od rodowego -Torbus)
  • Kapuścinszczonka (od Kapuścińska)
  • Stulonka (od Stuła)
  • Janasionka (od Janas)
  • Skałeczonka (od Skałecka)

oraz ich modyfikacji w przypadku niewiast zamężnych lub wdów:

  • Szczęsnioczka (od Szczęsna)
  • Stulina (od Stuła)
  • Torbusina vel Torbusina (od Torbus)
  • Kowalowa, Kowalina vel Kowalicha (od Kowal).

Problemy z nazwiskami patronimicznymi...

W wielu parafiach mazowieckich w warstwie 'laboriosus' występowały nazwiska żeńskie odimienne np. Józwa, Józwówna, Matusówna, Piotrówna, Jakubówna, Marcinówna, Pawłówna, Wojtkówna itp.

Nie są to nazwiska (w warstwie szlacheckiej w okresie średniowiecza, dodanie takiej końcówki podkreślało jakoby niewinność panny?), lecz odimienne formy patronimiczne, pochodzące od imienia, jakie nosił ojciec małżonki. Najczęściej tego typu nazwiska pojawiały się, gdy nazwisko małżonki nie było pewne tzn. kobieta np. nie pamiętała szczegółów dotyczących swojego urodzenia (ksiądz nie mógł zweryfikować nazwiska w księgach SC). Najpewniej w takich przypadkach było przyjąć imię ojca, dodając końcówkę -ówna, utworzyć nazwisko. W konkretnych przypadkach utworzono:

  • Józwówna Barbara córka Józefa Grochowskiego i Marianny ur. 1796r. w Szyszkach;
  • Matusówna Jadwiga córka Mateusza Marciniaka i Marianny ur. 1788 w Szyszkach;
  • Pawłówna Elżbieta córka Pawła NN ur. ok.1760r. w Winnicy;

Bardzo rzadko, tak utworzone nazwisko, stawało się prawnym nazwiskiem potomków np. w przypadku, gdy wdowa po Antonim Matusiaku - Marianna c. Józefa urodziła dziecko. W akcie zapisano, Barbara c. Marianny Józwy, wdowy.

W świetle klasyfikacji Bubaka wymienione formy nazwisk utworzone zostały z formy 'P' "czyja jest". W myśl koncepcji Bubaka nazwiska chłopskie powstały od 'odpowiedzi na następujące pytania' i są formą pozalingwistyczną:

"Jaki jest?", "Czyj jest?", "Skąd jest", "Co robi?", "Jak określano go potocznie?"

W XXw. całkowicie zanikł zwyczaj używania nazwisk w formie żeńskiej, charakteryzującej się końcówką -ówna. Przyrostek ten zanikł, pozostała tylko końcówka -a wynikająca z odmiany nazwiska.

[w: J.Bubak, Proces kształtowania się polskiego nazwiska mieszczańskiego i chłopskiego, Kraków 1986]


Nazwisko Jankowski (odm. Jańkowski, Jankoski, ?Jąkowski al. Jonkowski)

Jest kilka hipotez pochodzenia nazwiska Jankowski. Jedna z nich zakłada, że nazwisko utworzono z przyrostkiem –ski od popularnej nazwy miejscowej typu Jankowo (Jańkowo al. Janikowo), Janków, Jankowice (zob. „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego”, t. III s. 406-412, t. XV 1 s. 634-635). Nazwisko można uznać także za utworzone przyrostkiem –owski od zdrobnienia Janek, a to od Jan, to zaś wywodzi się z języka hebrajskiego i pierwotnie znaczyło ‘Jahwe jest łaskawy’. Taki przypadek odnotowuje już „Słownik staropolskich nazw osobowych” (t. II s. 421). Były też przypadki utworzenia nazwiska z przezwiska - zawołania (dicto), które się spopularyzowało na tyle, że zaczęto używać go jako nazwiska (np. Ostaszewski dicto 'Janasik', w niektórych późniejszych aktach pisany tylko Janasik bez nazwiska Ostaszewski).

Oto przykład listy nazwisk pochodzących od imienia Jan (wszystkie można spotkać w Polsce): Jana, Jano, Janu, Jany, Jań, Jania, Janio, Jani, Janich, Janach, Janoch, Janocha, Januch, Janiuch, Janesz (1789), Janasz (1764), Janiesz, Janisz, Janosz, Janosza, Janusz, Janusza, Jansz, Jansza, Janszo, Janus, Janos, Janas (od 1594r.), Jansa, Janos, Janak, Janek (1280), Jank, Janka, Janko (1241), Janku, Jankuła (1460), Janik (1560), Janiak, Janiek, Janiuk, Janyk, Janacz, Jancz, Jancza, Janczo, Janczy, Jancy, Janc, Janca, Janiec, Janec, Janowiec, Janica, Janic, Janicz (1600), Janowicz (1534), Janiowicz, Janewicz, Janowski (1420), Janeta, Janot, Janota, Janta, Jańta, Janyst, Janel, Janiel, Janul, Janna, Janda (1700), Jando, Jandy, Jandzio, Janega, Janiga, Janyga, Janer, Janir, Janier, Janor, Janur, Janura, Janewa, Janów, Janiów, Janeba. Oczywiście możliwe jest łączenie wielu różnych końcówek w jednym wyrazie, co wydatnie zwiększa możliwość tworzenia nazwisk (Jankowski /od 1300r. - Jankowice radomskie; 1348r. - Janków gnieźnieński/, Janakowski /1700/, Janerka, Janeczek, Janasik - to tylko niektóre przykłady). Nazwiska pochodzące od imion to zwykle tzw. patronimiki, czyli nazwy utworzone od imienia ojca (z gr. pater - ojciec + onyma - imię). Liczne przyrostki oznaczają potomka kogoś o imieniu zawartym w rdzeniu danego miana.

W okolicach Łomży znajduje się wieś Jankowo (par. Nowogród). W zapisach metrykalnych często zapisana jako Jańkowo - stąd też Jańkowscy al. Janikowscy. W połowie XIXw. już na ogół zapisywani jako Jankowscy.

Rozmieszczenie rodzin Jankowskich wg. "Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych", wydany przez Kazimierza Rymuta:

Nazwisko

Ogólna liczba

Rozmieszczenie /1992r./

Jankowski

65942

Wa:6139, BP:246, Bs:850, BB:456, By:3748, Ch:230, Ci:1085, Cz:490, El:1456, Gd:3667, Go:1123, JG:783, Kl:1824, Ka:2607, Ki:878, Kn:1496, Ko:1037, Kr:628, Ks:113, Lg:938, Ls:1414, Lu:1229, Ło:1822, Łd:2014, NS:202, Ol:2032, Op:606, Os:781, Pl:1291, Pt:293, Pł:2444, Po:4645, Pr:106, Ra:1046, Rz:122, Sd:515, Sr:490, Sk:911, Sł:1114, Su:1825, Sz:2046, Tb:314, Ta:204, To:2607, Wb:853, Wł:1873, Wr:1902, Za:169, ZG:1278

 


STATYSTYKA 50 NAJPOPULARNIEJSZYCH
NAZWISK W POLSCE W PODZIALE NA PLEĆ

BEZ ZGONÓW , WYJAZDÓW I WYMELDOWA
STAN NA GRUDZIEN 2004
 

Nazwisko KOBIETY

krotność

l.p

Nazwisko MĘŻCZYZNY

krotność

NOWAK

102.387

1.

NOWAK

96.621

KOWALSKA

70.527

2.

KOWALSKI

66.410

WIŚNIEWSKA

55.912

3.

WIŚNIEWSKI

52.160

WÓJCIK

50.364

4.

WÓJCIK

47.631

KOWALCZYK

49.677

5.

KOWALCZYK

46.758

KAMIŃSKA

47.849

6.

KAMIŃSKI

44.982

LEWANDOWSKA

46.970

7.

LEWANDOWSKI

43.965

ZIELIŃSKA

46.037

8.

ZIELIŃSKI

43.081

SZYMAŃSKA

45.278

9.

WOŹNIAK

42.449

WOŹNIAK

44.706

10.

SZYMAŃSKI

42.292

DĄBROWSKA

43.994

11.

DĄBROWSKI

40.503

KOZLOWSKA

38.656

12.

KOZLOWSKI

36.134

JANKOWSKA

34.662

13.

JANKOWSKI

32.581

MAZUR

33.868

14.

MAZUR

32.166

WOJCIECHOWSKA

33.809

15.

WOJCIECHOWSKI

31.430

KWIATKOWSKA

33.644

16.

KWIATKOWSKI

31.319

KRAWCZYK

32.404

17.

KRAWCZYK

30.428

PIOTROWSKA

31.277

18.

KACZMAREK

29.550

KACZMAREK

31.163

19.

PIOTROWSKI

28.978

GRABOWSKA

29.720

20.

GRABOWSKI

27.706

PAWLOWSKA

28.146

21.

ZAJĄC

26.869

MICHALSKA

27.886

22.

PAWLOWSKI

26.222

ZAJĄC

27.804

23.

KRÓL

25.829

KRÓL

27.221

24.

MICHALSKI

25.763

JABLOŃSKA

25.694

25.

WRÓBEL

24.251

WIECZOREK

25.408

26.

WIECZOREK

23.977

NOWAKOWSKA

25.318

27.

JABLOŃSKI

23.844

WRÓBEL

25.210

28.

NOWAKOWSKI

23.366

MAJEWSKA

24.881

29.

MAJEWSKI

23.096

OLSZEWSKA

24.208

30.

STĘPIEŃ

22.821

STĘPIEŃ

23.991

31.

OLSZEWSKI

22.734

JAWORSKA

23.901

32.

JAWORSKI

22.311

MALINOWSKA

23.890

33.

MALINOWSKI

22.255

ADAMCZYK

23.558

34.

DUDEK

22.108

NOWICKA

23.252

35.

ADAMCZYK

21.945

GÓRSKA

23.060

36.

PAWLAK

21.631

DUDEK

22.874

37.

GÓRSKI

21.337

PAWLAK

22.688

38.

NOWICKI

21.336

WITKOWSKA

22.669

39.

SIKORA

21.107

WALCZAK

22.341

40.

WALCZAK

21.101

RUTKOWSKA

22.205

41.

WITKOWSKI

21.059

SIKORA

22.152

42.

BARAN

21.017

BARAN

21.710

43.

RUTKOWSKI

20.496

MICHALAK

21.416

44.

MICHALAK

20.265

SZEWCZYK

21.349

45.

SZEWCZYK

20.187

OSTROWSKA

21.238

46.

OSTROWSKI

19.632

TOMASZEWSKA

20.322

47.

TOMASZEWSKI

18.960

PIETRZAK

19.971

48.

PIETRZAK

18.681

JASIŃSKA

19.583

49.

ZALEWSKI

18.532

WRÓBLEWSKA

19.580

50.

WRÓBLEWSKI

18.520

(C)2010